đốt rơm rạ đang là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng tại Hà Nội, đặc biệt là vào các mùa thu hoạch lúa. Bất chấp những nỗ lực và chính sách ngăn chặn từ các cơ quan chức năng, nhiều nông dân vẫn lựa chọn cách thiêu rụi rơm rạ ngoài đồng thay vì thu gom hoặc tái chế. Vậy đâu là nguyên nhân cốt lõi đằng sau thực trạng này và giải pháp nào để giải quyết triệt để?

Thực trạng đáng báo động và hệ lụy tới sức khỏe

Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, ước tính mỗi năm thành phố phát sinh khoảng 1,5 triệu tấn rơm rạ, nhưng chỉ có khoảng 10% trong số đó được thu gom và tái chế. Phần lớn lượng rơm khổng lồ còn lại đều bị đốt bỏ hoặc để mặc cho phân hủy tự nhiên trên các cánh đồng. Điều này đang trực tiếp gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe của người dân thủ đô.

Khói đốt rơm rạ thải ra môi trường một lượng lớn hạt bụi mịn (PM2.5). Những hạt bụi li ti này có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây ra các bệnh lý về đường hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản hay thậm chí là ung thư phổi. Theo một nghiên cứu từ Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (Đại học Bách khoa Hà Nội), hoạt động đốt rơm rạ đóng góp tới 18-20% tổng lượng bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội trong suốt mùa gặt. Không chỉ vậy, việc đốt bỏ còn giải phóng các loại khí nhà kính như CO2, metan và nitrous oxide, góp phần làm biến đổi khí hậu toàn cầu.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, từng nhấn mạnh: “Đốt rơm rạ không chỉ gây hại trực tiếp đến môi trường và sức khỏe con người, mà còn là sự lãng phí tài nguyên thiên nhiên vô cùng lớn.” Rơm rạ hoàn toàn có thể trở thành nguồn nguyên liệu giá trị để sản xuất nhiên liệu sinh học, phân bón, giấy, thức ăn chăn nuôi hay các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Nếu có hướng dẫn và sự hỗ trợ kịp thời, bà con nông dân hoàn toàn có thể tái chế nguồn tài nguyên này.

Tại sao bài toán thu gom rơm rạ vẫn bế tắc?

Mặc dù mang lại nhiều rủi ro, rất nhiều nông dân vẫn buộc phải đốt bỏ rơm rạ bởi họ đang phải đối mặt với vô vàn khó khăn trong khâu thu gom, tái chế:

• Thiếu nhận thức và kỹ năng: Nhiều bà con chưa nắm rõ được những tác động tiêu cực của việc đốt rơm cũng như lợi ích kinh tế từ việc tái chế. Họ cũng thiếu thông tin và kỹ năng để thu gom rơm rạ một cách an toàn, hiệu quả.

• Thiếu hạ tầng và máy móc: Rất nhiều địa phương chưa được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, thiết bị để thu gom và vận chuyển. Nông dân cũng không có đủ không gian lưu trữ hay công cụ bảo quản khối lượng rơm rạ lớn.

• Thiếu thị trường tiêu thụ và động lực kinh tế: Nhu cầu tiêu thụ và mức giá thu mua các sản phẩm từ rơm rạ trên thị trường chưa thực sự hấp dẫn. Nông dân cũng chưa nhận được nhiều chính sách trợ giá hay hỗ trợ tài chính từ các tổ chức.

• Chế tài xử lý chưa đủ mạnh: Các quy định pháp luật cấm hoặc xử phạt hành vi đốt rơm rạ chưa được thực thi triệt để. Công tác giám sát, thanh tra tại địa phương để ngăn chặn tình trạng này vẫn còn mỏng.

Hành động hướng tới mục tiêu “Không khói đốt rơm rạ”

Để giải quyết tận gốc rễ những thách thức này và hiện thực hóa mục tiêu “không khói đốt rơm rạ”, bài viết đề xuất một sự chung tay phối hợp đồng bộ:

• Chính quyền: Cần ban hành các chính sách thiết thực nhằm hỗ trợ tài chính, đầu tư mạnh mẽ vào máy móc thu gom, đồng thời có chế tài quản lý nghiêm ngặt hơn đối với hành vi đốt rơm.

• Người nông dân: Cần chủ động thay đổi tư duy, nhận thức rõ tác động môi trường cũng như lợi ích kinh tế của rơm rạ để trang bị thêm kỹ năng thu gom tiên tiến.

• Cộng đồng doanh nghiệp: Cần chung tay tạo ra một thị trường tiêu thụ mạnh mẽ, tạo “đầu ra” ổn định cho rơm rạ và hỗ trợ chuyển giao công nghệ cho bà con.

• Cộng đồng xã hội: Cùng nhau ủng hộ các nỗ lực giảm thiểu đốt rơm rạ bằng cách ưu tiên mua các sản phẩm tái chế hoặc tham gia vào các chiến dịch tình nguyện.

Giải pháp thực tiễn từ Ulstraw

Tại Ulstraw, chúng tôi kiên định với sứ mệnh: Thay đổi thế giới bắt đầu từ những sợi rơm. Nhận thấy sự lãng phí khổng lồ này, Ulstraw đã tiên phong hợp tác cùng bà con nông dân thu mua và tái chế những sợi rơm dư thừa thành sản phẩm mồi lửa Ulstraw chất lượng cao.

Mỗi hành động nhỏ của người tiêu dùng khi ưu tiên lựa chọn mồi lửa Ulstraw chính là một sự đóng góp thiết thực để mang lại bầu không khí trong lành hơn. Giảm thiểu đốt rơm rạ không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để tất cả chúng ta cùng nhau kiến tạo một môi trường sống sạch hơn và một xã hội khỏe mạnh hơn!

Mời bạn đọc ghé thăm kênh Youtobe của Ulstraw tại: ULSTRAW – YouTube

Đọc thêm các bài viết về môi trường tại: Bài viết